راه ما

4- بیگانگی پارادکس تأیید

منطقی پارادکس تأیید نیز اشکالات  مختلفی وارد است که به برخی از آنها اشاره می نماییم:

تاییدهای پارادکسی اگر صحیح هم باشد، به کلی با مدعیات قبض و بسط بیگانه است، زیرا نظریهء قبض و بسط نظریه ای است برای بیان چگونگی رشد معرفت دینی و نشان دادن راه های باروری آن و نتیجهء این نظریه این است که معرفت دینی در ترابط کامل با دیگر معرفت های بشری است و از هر سو به اندیشه های فلسفی و علمی محاط است؛ بنابراین برای باروری آن و اصلی شدن معرفت دینی باید دیگر معرفت ها را تکمیل و تنقیح نمود.

این ادعا از دو جهت با تأییدهای پارادکسی بیگانه است

ادامه مطلب را مشاهده نماييد...

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/5/5 ساعت 20:1 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

نقد نظريه قبض و بسط

نقد نظريه قبض و بسط را نيز مانند بيان نظريه به صورت اجمالي و در موارد بيان شده پي مي گيريم ( همان طور كه در بيان اجمال نظريه، همه نكات بيان نگرديده است در مقام نقد نيز همه نقدهاي ممكن و بيان شده، ذكر نمي شود ).

1- ابهام و تناقض گويي ‌

علاوه براينكه تعريفها و توضيحات مذكور در كتاب ياد شده پيرامون چهار مفهوم : « دين»، «معرفت شناسي ديني »‌ و منابع « معرفت ديني » محل تاملات دقيقي است كه در موضع خود بيان شده است، آقاي سروش در بيان مقصود خويش از بعضي مفاهيم ياد شده، دچار تناقض گويي آشكاري شده و همين امر موجب ابهام در مراد ايشان گرديده است. كه در اينجا به چند مورد محدود اشاره مي كنيم.

..... ..... .....

2- داوری یک سویه

چنان که روشن شد، آقای سروش معتقد است که چون معرفت های دینی از معارف برون دینی تغذیه می کنند، هر چه نصیب انسان از آن معارف بیرونی بیشتر باشد، درک او از دین و وحی و در نتیجه معرفت دینی او نیز کامل تر خواهد بود. از این رو به دین شناسی کسی که از معارف بیرونی (علوم تجربی، فلسفه و عرفان) اطلاع دقیقی نداشته و آنها را برای خود منقح نکرده است نمی توان اطمینان نمود.

 سخن ما در اینجا این است که اولا تغذیه معارف دینی از معارف بیرون دینی یاد شده در کتاب قبض و بسط به صورت بیان شده، غیر قابل قبول است و آقای سروش هیچ دلیل صحیحی بر آن بیان نکرده است. ثانیاً حتی بر فرض پذیرفتن کامل چنین سخنی، متأسفانه داوری آقای سروش یکطرفه و یک سویه است چون اگر ایشان مبنا و سخن خویش را بطور کامل پذیرفته باشند، باید قبول نماید همانطور که دین شناسی کسی که به عنوان مثال از علوم تجربی (مانند فیزیک و شیمی) خبری نجسته باشد، قابل اعتماد نیست.

..... ..... ..... .....

متن كامل را در ادامه مشاهده نماييد....         صدرا

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/4/24 ساعت 2:32 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

براهین ده گانه پلورالیسم دینی و نقد آن

برهان اول :‌ قبض و بسط تئوریك شریعت

در نقد براهین ابتدا بخش های مختلف آن را ذكر نموده سپس هر یك از آن ها را مورد ارزیابی قرار می دهیم.

بخش اول برهان قبض و بسط

در برهان اول كه با توسل به نظریه قبض و بسط تئوریك شریعت به نفع پلورالیسم دینی استدلال شده است، آمده است:

من در نظریه قبض و بسط كوشیده ام تا راز تكثر دینی را توضیح دهم و مكانیسم های آن را بیان كنم. اجمالا سخن در قبض و بسط این است كه فهم ما از متون دینی بالضرورة متنوع و متكثر است و این تنوع و تكثر، قابل تحویل شدن به فهم واحد نیست و نه تنها متنوع و متكثر است، بلكه سیال است. دلیلش هم این است كه متن صامت است و ما همواره در فهم متون دینی و در تفسیر آن ها - خواه فقه باشد، خواه حدیث، خواه تفسیر قرآن - از انتظارات و پرسش ها و پیش فرض هایی كمك می گیریم و چون هیچ تفسیری بدون تكیه بر انتظاری و پرسشی و پیش فرضی ممكن نیست و چون این انتظارات و پرسش ها و پیش فرض ها از برون دین می آید و چون بیرون دین متغیر و سیال است و علم و فلسفه و دستاوردهای آدمی مرتبا در حال تزاید و تراكم و تغییر و تحول اند، ناچار تفسیر هایی كه در پرتو پرسش ها و انتظارها و پیش فرض ها انجام می شوند، تنوع و تحول خواهند پذیرفت. این مجمل نظریه ایست كه در قبض و بسط آمده است.

قبل از بررسی این برهان لازم است ....

   بقيه را در ادامه مطلب بخوانيد...                        صدرا

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/4/16 ساعت 2:0 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

مقدمه پنجم(آخرين مقدمه)

رويكرد مختلف در مسئله تعدد اديان:

در انتهاي اين بحث توجه به اين نكته مفيد است كه در مباحث دين پ‍‍‍‍ژوهي، در مقابل نظريه پلوراليسم ديني نيز دو نظريه ديگر نيز مطرح است كه عبارتند از: انحصار گرايي و شمول گرايي كه در اينجا به صورت اجمالي توضيح مي دهيم.

الف): انحصار گرايي

انحصار گرا معتقد است كه فقط يك دين و يك شيوه از تفكر ديني(كه همان تفكر خاص خودش است) حق و معتبر است و بقيه اديان و نگرشها باطل مي باشند.

هم چنين نجات، منحصر به همان دين حق است و بقيه ابناي بشر يا از معركه بيرون مي مانند و يا اينكه به صراحت از قلمرو نجات و رستگاري خارج مي باشند.

شايد پر احساس ترين و تأثيربخش ترين بيان چنين اعتقادي در عالم مسيحيت، در اين اعتقاد كاتوليكي مشاهده مي شود كه مي گويد:( در بيرون از قلمرو كليسا نجات وجود ندارد) و در كنار آن نيز حركت مسيونري قرن نوزدهم پروتستان قراردارد كه معتقد بود بيرون از مسيحيت هيچ نجاتي متصور نيست.

چنين انحصارگري نيرو مندي مورد تأييد و حمايت يك باور حقوقي از نجات و رستگاري قرار گرفت، اگر نجات و فلاح آدمي شامل تغيير منزلت انسان در چشم خداوند از تقصير مشاركت در گناه اوليه آدم ابوالبشر به مغفرت حاصل از قرباني شدن عيسي بر بالاي صليب است، كه به دست آوردن چنين بهره اي از تصليب عيسي مشروط به عكس العمل مثبت شخصي انسان به ايمان مسيح مي باشد. طبيعي است كه چنين رستگاري و نجاتي فقط به جامعه مسيحيان عالم محدود مي باشد.

ب): شمول گرايي

اين نظريه كه در نيمه دوم قرن بيستم مورد توجه واقع شده است، حقيقت و صدق نهايي را متعلق به يك دين دانسته، بقيه اديان را ره يافت و مدخلي به آن حقيقت نهايي مي داند . از طرف ديگر اين دين حق راه نجات را مطرح ساخته؛ ولي كساني كه بيرون از اين واقع مي شوند نيز مي توانند به شكلي اهل نجات گردند.

در حقيقت شمول گرايان از يك سو همانند انحصار گرايان بر اين باورند كه تنها يك راه براي رستگاري وجود دارد و اين راه نيز تنها در يك دين خاص قابل شناسايي است. البته همه مي توانند در اين راه قدم بگذارند اما تنها  به شرطي كه به ضوابط  مطرح در آن دين حق گردن بنهند يا در طريق رستگاري بخشي كه آ ندين پيش مي نهد سالكان صادقي باشند.

 از سوي ديگر، شمول گرايان همانند كثرت گرايان معتقدند كه خداوند و لطف و عنايت او به انحاي گوناگون در اديان مختلف تجلي يافته است. هر كس مي تواند رستگار شود حتي اگراز اصول اعتقادي آن دين حق چيزي نشنيده و بي خبر باشد . به اين ترتيب، شمول گرايي از انحصار گرايي فراتر مي رود زيرا به رغم پذيرفتن اين مدعاي انحصار گرايانه كه يك دين خاص، حق مطلق است مي پذيرد كه پيروان ساير اديان نيز مي توانند رستگار شوند.

                          ادامه دارد . . .

نوشته شده توسط عابر در 2008/4/10 ساعت 0:10 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

مباحثی پیرامون حقانیت ادیان(پلورالیسم دینی)

مقدمه چهارم :

تاریخچه اجمالی پلورالیسم دینی

مسئله پلورالیسم دینی با دیگر مسائل فکری بشر در اینکه ابتدا به صورت استطرادی مطرح گشت و سپس به صورت مستقل مورد بررسی قرار گرفت شریک می باشد.

 کمتر از نیم قرن است که شخصیت برجسته پلورالیسم دینی (جان هیک) مسائل فکری این مسئله را به صورت مستقل مطرح نموده است ودر حقیقت طرح این مسئله از ناحیه ایشان، مبتنی بر زمینه های خاص دینی در جهان مسیحیت ورفتارهای اجتماعی خاص دنیای غرب با پیروان ادیان مختلف می باشد.

بدین جهت در این مقام، به صورت اجمالی، نگاهی به دین مسیحیت وآموزه های آن(البته آموزه های که جان هیک، نظریه پلورالیسم دینی خودش را ناظر به آن و در مقابل آن مطرح کرده است) ونیز زمینه های اجتماعی این بحث خواهیم داشت.

ادامه مطلب را ببینید ...

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/3/18 ساعت 16:53 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

مباحثی پیرامون حقانیت ادیان(پلورالیسم دینی)

مقدمه سوم:

مباحث مختلف پلورالیسم دینی؛

مسئله سومی که باید در مباحث مقدماتی ذکر گردد، مباحث مختلفی است پیرامون پلورالیسم دینی و بدیهی است که عدم تفکیک میان مسائل و مباحث گوناگون پیرامون یک امر، موجب خلط آن مباحث شده سبب می گردد که انسان در داوری به خطا رود.

پیرامون پلورالیسم دینی حداقل چهار مسئله مطرح است که باید به صورت جداگانه بررسی شوند ولی قبل از ذکر این مباحث، باید به این نکته توجه نمود که مسائلی که در مباحث دین پژوهی مطرح می شوند، از دو دیدگاه و منظر مورد بررسی قرار میگیرند: منظر درون دینی و منظر برون دینی.

مقصود از دیدگاه درون دینی این است که انسان برای داوری و حل یک مسئله به سراغ کتب مقدس یک دین و آموزه های پیشوایان آن دین رفته، پاسخ مسئله را از آنها دریافت نماید . ولی مراد از دیدگاه برون دینی این است که پژوهشگر برای قضاوت در مورد آن مسئله، به کتب مقدس و آموزه های پیشوایان دینی مراجعه نکرده، بلکه با توسل به عقل و مباحث عقلانی و سایر علوم بشری در مورد آن مسئله داوری نماید.

در مسئله کثرت گرایی دینی نیز این دو بحث جاری می باشد . بعنوان مثال ما که مسلمان هستیم می توانیم به قرآن و آموزه های پیشوایان دین اسلام مراجعه نموده، ملاحظه نماییم آیا قرآن کریم و نیز روایات معصومین علیهم السلام حقانیت ادیان دیگر، غیر از دین اسلام، را قبول دارند یا نه. روشن است که چنین بحثی، یک بحث درون دینی خواهد بود.

ولی اگر به قرآن و روایات مراجعه نکرده، صرفا با اتکا به ادله غیر دینی، مانند ادله عقلانی و تجربی حقانیت ادیان مختلف را بررسی کنیم و بعنوان مثال در این مورد بحث کنیم که آیا عقل انسان، صدق به حق بودن دو ادعای متعارض و متناقض ادیان، مانند فرزند داشتن و فرزند نداشتن خدا را می پذیرد یا به دلیل اینکه حقانیت آنها مستلزم اجتماع نقیضین است، حکم به حقانیت یک دین و بطلان سایر ادیان می دهد، بدیهی است در این حالت، مسئله پلورالیسم دینی از دیدگاه برون دینی مورد بحث واقع شده است.

پس از ذکر نکته فوق، به بیان مسائل چهار گانه پلورالیسم دینی می پردازیم.

ادامه مطلب را ببینید ...

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/3/18 ساعت 16:50 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

مباحثی پیرامون حقانیت ادیان(پلورالیسم دینی)

ِِمقدمه دوم

تبیین محل بحث

یکی از نکات مهم درمباحث علمی، تبیین درست محل بحث می باشد وتا نقطه اصلی بحث و نیز قیود وشرایط آن روشن نگردد آ ن  بحث درنقطه ای ازابهام فرورفته ودرظلمت پدید آمده ازمحل بحث، یافتن حقیقت دشواربلکه غیرممکن خواهد شد و دراین تاریکی نیز هرکس براساس ظن وگمان خویش ازمطلبی دفاع و مطلب دیگر را رد می کند.

براین اساس، دربحث پلورالیسم دینی نیزباید بطوردقیق ، محل اصلی بحث و نیز شرایط وقیود آن روشن گردد تا در پرتو آن، مدعای اصلی مدافعین پلورالیسم دینی و نقطه مرکزی اختلاف آنها با منکرآن نظریه کثرت گرایی دینی معلوم شود.

دربحث پلورالیسم دینی پنج قید اساسی وجود دارد که باید کاملا مورد توجه ودقت قرارگیرد، اما ازآنجا که این نوشتار درصدد بررسی نظریه آقای  سروش می باشد قیود این بحث را منطبق با نظریه ایشان مطرح می کنیم (البته این قیود مورد قبول متفکران غربی مانند "جان هیک" نیز می باشد) .

ادامه مطلب را ببینید ...

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/3/16 ساعت 19:23 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت

مباحثی پیرامون  حقانیت ادیان (پلورا لیسم دینی)

. . . از میان مدافعین وطنی پلورالیسم دینی، آقای عبدالکریم سروش با سعی وافر در صدد اثبات اندیشه جان هیک بر آمده است و این نوشتار بر آن است تا ادله مختلف ایشان را مورد ارزیابی ونقد قرار دهد.

ادامه مطلب را بخوانید . . .  

ادامه مطلب

نوشته شده توسط عابر در 2008/3/10 ساعت 1:42 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت