4- بیگانگی پارادکس تأیید

بر دلیل منطقی پارادکس تأیید نیز اشکالات  مختلفی وارد است که به برخی از آنها اشاره می نماییم:

تاییدهای پارادکسی اگر صحیح هم باشد، به کلی با مدعیات قبض و بسط بیگانه است، زیرا نظریهء قبض و بسط نظریه ای است برای بیان چگونگی رشد معرفت دینی و نشان دادن راه های باروری آن و نتیجهء این نظریه این است که معرفت دینی در ترابط کامل با دیگر معرفت های بشری است و از هر سو به اندیشه های فلسفی و علمی محاط است؛ بنابراین برای باروری آن و اصلی شدن معرفت دینی باید دیگر معرفت ها را تکمیل و تنقیح نمود.

این ادعا از دو جهت با تأییدهای پارادکسی بیگانه است:

اولاً تأییدهای پارادکسی به فرض صحتشان آنقدر ضعیف هستند که هیچ محققی حاضر نیست به عنوان یک شیوهء تحقیقی، در اثبات یا تأیید نظریهء خویش بدنبال این گونه مویدات بگردد و این نکته ای است که بسیاری از محققان در این بحث بدان اشاره کرده اند (از جمله کارل پوپر در کتاب رئالیسم و هدف علم  ص 257 این امر را بیان داشته است).

حال فرض کنیم تأییدهای پارادکسی ثابت باشند و در نتیجه آنچه در علوم مختلف بدست می آید، به نحو مذکور به کمک تأیید معرفت های دینی بیاید. اما آیا این تأییدها قابل اعتنا هستند تا اینکه توصیه کنیم برای باربری معرفت دینی به علوم مختلف سر بزنید تا نتایج آن از طریق تأییدهای پارادکسی، مویّد معرفت دینی خاصی شود؟ تردیدی نیست که پاسخ منفی است؛ چون حتی احتمالات بسیار قویتر در استنباط احکام و فهم معارف دینی تأثیری ندارند و از هیچ گونه حجتی برخوردار نیستند؛ چه رسد به احتمالاتی که بر فرض بزرگتر بودن صفر، کسر بی نهایت کوچکی را تشکیل می دهند.

ثانیاً تأییدات پارادکسی بر فرض صحت، وقوع هر حادثه و تحقق هر وضعی یا شییءای را موید قضیهء کلیه ای مثل «هر برگی سبز است» می داند و همین امر سرّ بی فایدگی اینگونه تأییدات است و آنچه که اسنثناء می شود، فقط اشیاء سبز و مطلق برگها هستند. برگها اگر سبز نباشند مبطل این قضیه «و نیز قضیهء هر غیر سبزی غیر برگ است» خواهند بود و اگر سبز باشند موید مستقیم قضیهء فوق هستند و از تحت تأییدات پارادکسی خارج هستند چون مصداق «هر غیر سبزی غیر برگ است» واقع نمی شوند همانطور که اشیاء سبز مصداق این قضیه نیستند بنابراین بجز برگها و اشیاء سبز همه چیز مصداق قضیه«هر غیر سبزی غیر برگ است» خواهد بود و موید «هر برگی سبز است».

حال اگر این نکته را به مدعای اصلی مقالات قبض و بسط ضمیمه کنیم به نتیجهء غریبی می رسیم:

معرفت های دینی، مانند سایر معرفت ها، از ناحیهء همهء حوادث عالم و اشیاء و اوصاف محقق این جهان تأیید می شوند، مگر از ناحیهء مصداقی که مبطل این قضیه باشد و یا از تحت نقیض محمول («غیر سبز» در مثال فوق) خارج باشد. این امر به وضوح مخالف مدعای قبض و بسط است؛ زیرا نظریهء قبض و بسط در پی آن است که ثابت کند برای باروری معرفت های دینی و عصری شدن آن باید از نتایج علوم عصر آگاه شد.

این امر چه ربطی به مرتبط شدن هر حادثه ای در عالم به معرفت های دینی و غیر دینی و تأیید احتمالی آنها دارد؟ اگر ربط و تأیید چنین ارزان به دست می آید، کافی است در معرفت های دینی، مفسر قرآن یا فقیه احکام، کشکول خود را بدست کیرد و حوادث و اشیاء عالم را لیست کند «امروز باران آمد»، «هوا سرد است»، «مرغابی سفید است»، چاه پر آب است»، ماشین پنچر شد» و ... و همهء اینها مویدات معرفت های دینی خواهند بود.

در حقیقت، هر حادثه ای در عالم همین خاصیت را دارد. «زاییدن گربهء ملا محمود» هم در اثبات «وجوب نماز جمعه» دخیل است؛ چون «زایید ن گربهء مذکور» نه «واجب» است و نه «نماز جمعه» و بنابراین موید استدلال «غیر واجب غیر نماز جمعه است» خواهد بود که معادل است با «نماز جمعه واجب است».

ثالثاً به تصریح آقای سروش مصداق واحد می توتند موید قضایای متضاد علمی باشد؛ تا حدی که ایشان این مطلب را جزء الفبای روش شناسی علوم می دانند (قبض و بسط تئوریک شریعت ص 226) این حرف آقای سروش مستلزم آن است که ما نتوانیم از هیچ مصداقی برای اثبات و یا تایید هیچ تئوری ای استفاده نماییم؛ زیرا حادثهء پنچر شدن ماشین، هم تئوری «زمین کروی است» را تایید می کند و هم نقیض آن را یعنی «زمین کروی نیست» و در واقع سرّ بی فایده و لغو بودن تاییدات پارادکسی همین است و بدین سبب است که آقای سروش نیز نمی تواند از هیچ موردی برای تایید یا اثبات تئوری خودش استفاده نماید زیرا بر اساس مبنای فوق پنچر شدن ماشین هم تئوری ایشان که می گوید «معرفت های دینی وابسته به معرفت های برون دینی اند» را تایید می کند و هم نقیض آن را یعنی «معرفت های دینی وابسته به معرفت های برون دینی نیستند».

از نقدهای بسیار مختلف دیگر بر نظریهء قبض و بسط اکتفا می کنیم و سخن را در بررسی این نظریه به پایان می بریم. پس از روشن شدن اجمالی نظریهء قبض و بسط و نقد اجمالی آن، سخن را در مباحث پلورالیسم دینی دنبال نموده و نقدهای مربوط به این نقد را دنبال می کنیم.

این نقد و بررسی ادامه دارد....


 

نوشته شده توسط من و دوستانم در دوشنبه 1387/02/16 ساعت 20:1 موضوع نقد پلورالیسم دینی | لینک ثابت